Medezeggenschap bij reorganisaties

OR, eis je rol op!

We kunnen er niet meer om heen: we zitten middenin een fikse economische crisis. Verschillende bedrijven hebben al werktijdverkorting aangevraagd en ook staan velen op het punt te reorganiseren. Bij reorganisaties wordt veelal gesneden in de personeelskosten, daarnaast proberen bedrijven extra kredieten te krijgen bij financiële instellingen. In beide gevallen speelt de or een belangrijke rol. Maar hoe kan hij deze rol ook echt opeisen?

Aan de or komt bij een reorganisatie zowel het adviesrecht toe als het instemmingsrecht, hoewel de Wet op de ondernemingsraad (WOR) niet over ‘reorganisaties’ spreekt. Het adviesrecht heeft betrekking op voorgenomen besluiten over belangrijke beslissingen van financieel economische en bedrijforganisatorische aard. Een beleidsvoornemen is nog geen voorgenomen besluit. Dat betekent dat de bestuurder in het geval van een beleidsvoornemen nog geen advies aan de or hoeft te vragen. Dat hoeft hij pas te doen als het beleidsvoornemen voldoende geconcretiseerd is, want dan is sprake van een voorgenomen besluit. Daarbij is van belang dat het advies van de or nog van wezenlijke invloed op het voorgenomen besluit moet kunnen zijn.

Vroegtijdig overleg

Precies om deze reden is het voor de or zo belangrijk regelmatig overleg te hebben met de bestuurder, zodat hij in een zo vroeg mogelijk stadium bij het proces wordt betrokken. Uiteraard ligt hier ook een grote verantwoordelijkheid voor de bestuurder zelf. Als hij geen informatie wil delen en zich pas op het laatste moment realiseert dat hij de or om advies moet vragen, kan dit tot onaangename situaties leiden. Het is dan ook aan de or bij de bestuurder te benadrukken dat hij voor een goede belangenafweging en een gedegen advies of instemmingbesluit voldoende tijd moet nemen. Als de or dat al tijdens ‘gewone’ overlegvergaderingen duidelijk communiceert, komt de bestuurder niet voor verassing te staan en wordt de verhouding minder snel op scherp gezet.

Onvoldoende informatie

Het is mogelijk dat de or onvoldoende informatie ontvangt om tot een advies of instemming te kunnen komen. Op grond van de artikelen 31, 31a en 31b van de WOR dient de ondernemer die op verzoek van de or alsnog te verstrekken. Als achteraf feiten en omstandigheden bekend worden bij de or die niet bekend waren bij het uitbrengen van het advies en die tot een ander advies zouden hebben geleid, kan de or tegen het besluit in beroep gaan.

Hoger niveau

In principe geldt het adviesrecht voor voorgenomen besluiten van de bestuurder. Het kan echter ook gebeuren dat er sprake is van een voorgenomen besluit van bijvoorbeeld de aandeelhouder(s). Onder bepaalde omstandigheden kan een besluit dat op het niveau ‘boven’ de bestuurder is genomen, toch aan de bestuurder worden toegerekend waardoor de or advies moet kunnen geven. Van dergelijke omstandigheden is sprake wanneer de bestuurder een grote inbreng heeft gehad bij de totstandkoming van het voorgenomen besluit op het hogere niveau.

Wanneer heeft de or adviesrecht?

Financieringen
Hoewel het in de huidige economische situatie niet meer zo gemakkelijk is financieringen te krijgen, vormen ze nog steeds een belangrijke reden om een onderneming die in zwaar weer verkeert er weer bovenop te krijgen. De or kan een beroep doen op zijn adviesrecht als sprake is van een van de volgende situaties.

Doen van een belangrijke investering
Als sprake is van investeringen die vallen onder de normale ondernemersactiviteiten, spreken we niet over een belangrijke investering in de zin van de WOR. Om te kunnen bepalen of een investering belangrijk is, wordt gekeken naar de omvang van het bedrag, maar ook naar de personele consequenties die de investering met zich meebrengt. Ook belangrijk is de verhouding tussen de belangrijke investering en de jaarlijkse investeringen van de onderneming. Aan de hand van deze uitkomsten wordt bepaald of het om een belangrijke investering gaat en of de or dus adviesplichtig is.

Aantrekken van belangrijke kredieten
Indien sprake is van het aantrekken van belangrijk krediet, dient de or bij het formuleren van zijn advies te beoordelen wat de gevolgen hiervan zijn voor de vermogenspositie en de continuïteit van de onderneming.

Personele gevolgen
Als sprake is van gevolgen voor het personeel, kunnen we dit onder verschillende noemers scharen.

Beëindiging van (een onderdeel van) de werkzaamheden
Indien een onderdeel van de onderneming niet winstgevend genoeg is, kan de leiding besluiten dit onderdeel te sluiten en de focus op een of enkele andere onderdelen te leggen. Dit voornemen vereist een advies van de or. De or kan in zijn advies beoordelen of hij de beweegredenen hiertoe van de ondernemer juist en passend acht om het beoogde resultaat te behalen.

Belangrijke krimpingen of wijziging werkzaamheden
Van krimping is sprake als een deel van de activiteiten wordt stopgezet. Als gevolg hiervan moet ook het personeelsbestand krimpen, omdat voor deze mensen geen werk meer is.

Belangrijke wijziging in de organisatie en/of de bevoegdheden
Deze noemer heeft betrekking op de reorganisatie zoals de meeste mensen die voor zich zien, namelijk een personele reorganisatie met als gevolg dat banen verdwijnen.

Wanneer heeft de or instemmingrecht?

De or heeft in geval van een reorganisatie de meeste bevoegdheden op basis van het adviesrecht. Nadat de bestuurder eenmaal het besluit heeft genomen om te reorganiseren en dit personele gevolgen heeft, speelt ook het instemmingsrecht nog een rol. Op grond van artikel 27 lid 1 sub e WOR heeft de or instemmingsrecht in geval van vaststelling of wijziging van het ontslagbeleid. Indien in een sociaal plan ook de regels met betrekking tot het ontslagbeleid staan, moet de or hiermee instemmen.

Proces niet vertragen

In het geval van een reorganisatie speelt tijd een belangrijke rol. Vaak moet er snel gehandeld worden om de financiële situatie op orde te krijgen of om soms zelfs het hoofd boven water te houden. De or dient zich dit te realiseren. Bij het uitbrengen van een advies en het onderhandelen met de bestuurder dient de or zowel het belang van de organisatie als het belang van de werknemers in ogenschouw te nemen. Vertragingen door het toedoen van de or zijn vaak niet in het belang van de organisatie en de werknemers. De or moet dit altijd in het achterhoofd houden, want ook na een reorganisatie is een goede relatie met de bestuurder en voldoende vertrouwen van de achterban nog van belang.

Rol or nog belangrijker

De rol van de or is in de huidige economische situatie nog belangrijker dan voorheen. Veel van de situaties die leiden tot de bevoegdheid van de or om te adviseren, doen zich namelijk juist nu voor. Van belang is daarom dat de or geregeld overleg heeft met de bestuurder om in een zo vroeg mogelijk stadium zijn invloed te kunnen uitoefenen in het belang van de organisatie en haar werknemers. Ook moet de or zich altijd bewust zijn van de spanning tussen informatie verkrijgen en het geven van advies en instemming. Onnodige vertragingen kunnen grote gevolgen hebben voor de organisatie en leiden tot ontrust onder werknemers. Ook hiervoor geldt: voorkomen is beter dan genezen.