Registratie “verzamelpandakte” voldoende voor vestiging stil pandrecht?

De Hoge Raad heeft onlangs bepaald dat een stil pandrecht kan worden gevestigd op huidige en toekomstige vorderingen door middel van registratie van een “verzamelpandakte”. De verzamelpandakte waar het hier om draait bevat geen namen van pandgevers en specificeert de vorderingen niet.

In dit geval had de ING met A een kredietovereenkomst afgesloten en daarop de Algemene Voorwaarden van Pandrecht (hierna: “ABP”) van toepassing verklaard. Deze overeenkomst is geregistreerd bij de Belastingdienst en dient als onderhandse akte, ook wel stampandakte genoemd, voor de vestiging van het pandrecht. In de ABP stond dat de ING een onherroepelijke volmacht verkreeg om een pandrecht te vestigen op huidige vorderingen en toekomstige vorderingen uit zowel bestaande als nieuwe rechtsverhoudingen. De ING kon daarom zonder medewerking van de wederpartij een stil pandrecht vestigen.

De eerste vraag die de Hoge Raad moest beantwoorden was of het volmachtbeding rechtsgeldig is. Dit hangt af van de wijze waarop de voorwaarden tot stand zijn gekomen, de wederzijdse kenbare belangen van partijen en de overige omstandigheden van het geval. In dit geval was A op de hoogte van het beding en is de rechtshandeling beperkt tot verpanding van vorderingen en is daarmee het onherroepelijke volmachtbeding rechtsgeldig.

De tweede vraag is of er sprake is van verboden “Selbsteintritt”. Een gevolmachtigde (in dit geval de ING) kan in beginsel slechts dan als wederpartij van de volmachtgever (A) handelen, wanneer de inhoud van de te verrichten rechtshandeling zo nauwkeurig vaststaat dat strijd tussen hun belangen is uitgesloten. Aangezien in dit geval de rechtshandeling nauwkeurig is beschreven, namelijk de verpanding van vorderingen, is geen sprake van verboden “Selbsteintritt”.

De derde en laatste vraag is of de verzamelpandakte voldoende bepaalbaar is. Hierbij is het voldoende als de verzamelpandakte voldoende gegevens bevat om eventueel achteraf aan de hand van objectieve gegevens te kunnen bepalen om welke vorderingen het gaat. Dat hiervoor eventueel de administratie moet worden onderzocht doet hier niets aan af. De Hoge Raad vindt de verzamelpandakte voldoende bepaald en daarmee is het stille pandrecht rechtsgeldig gevestigd op het moment van registratie.

Verder moet vooraf vaststaan op welke datum de stampandakte is geregistreerd en wanneer het volmachtbeding is ontstaan. In deze zaak is hieraan voldaan door registratie van de kredietovereenkomst en de daarop van toepassing zijnde ABP bij de Belastingdienst.